• /files/nws/i_0023/KoiKoning2.jpg
  • /files/nws/i_0023/KoiKoning_1.jpg
  • /files/nws/i_0023/KoiKoning3.jpg

Tussen droom en daad...

Koj_Koning_nwa.jpg
Koj Koning 18 Apr '13

Koi Koning over expeditie Geestenberg en de dreigende teloorgang van wijkcentrum 't Karregat.

Het staat er zo logisch Activatie en Herbestemmen. Het thema van deze blogronde van NederlandwordtAnders. Activatie is volgens het woordenboek ‘een proces in werking stellen’ en bij herbestemmen staat opgetekend dat het gaat om ‘het geven van een nieuwe functie aan een (historisch) gebouw waarbij de identiteit van het gebouw bewaard blijft’. Eerst activeren, en dan herbestemmen. Logisch toch?

De wijk Geestenberg is een echte jaren 70 wijk. Destijds werd de wijk ontworpen rondom de woonthema’s saamhorigheid en collectiviteit. Kortom: samen dingen ondernemen, doen en organiseren. Ook het beroemde wijkcentrum ’t Karregat (architect Van Klingeren) werd in deze tijdsgeest ontwikkeld. Ruim veertig jaar later ligt het Karregat, met recht een historisch gebouw en ooit een trekpleister voor busladingen architectuurliefhebbers, er zieltogend bij. In een mooi artikel wordt de uitkomst van de prijsvraag beschreven die de gemeente Eindhoven in 2010 uitschreef voor de herbestemming en herinrichting van het pand. Daarmee werd een proces in werking gesteld. Of dat werd in ieder geval geprobeerd. Er kwamen de welbekende analyses door architecten van het gebouw, en ook vijf frisse ontwerpen. En natuurlijk won er eentje. En toen bleek de praktijk weerbarstig. Tot op de dag van vandaag is er niet gestart. De daadwerkelijke herbestemming blijkt een groter probleem dan verwacht. Het maken van een goed ontwerp is niet genoeg. Er staan euro’s in de weg, en praktische bezwaren”¦

Bloemkoolwijk

De Geestenberg is een mooi bewaarde bloemkoolwijk: woonerven, een groot groen openbaar gebied met allerlei ontmoetingsplekken, hoogteverschil, en vrij veel ‘onduidelijk gedefinieerde’ -of, positiever geformuleerd- ‘collectieve’ ruimte. Er staan 269 huurwoningen en 209 huurappartementen van Woonbedrijf en 470 woningen van eigenaar-bewoners. De wijk (architectuur INBO) ademt nog steeds een beetje de waarden van het bouwjaar 1973. Omdat er nog steeds bewoners van het eerste uur wonen, maar ook omdat nieuwkomers zich kennelijk kunnen vinden in dat sfeertje, en het zich dus ook al die jaren min of meer in stand heeft gehouden. Een sfeer die wonderwel past bij een actuele trend in de samenleving om weer meer samen te doen. Denk thuis-afgehaald, stadslandbouw, duurzaamheid, samenredzaamheid. De wijk staat misschien wel op het punt de nieuwe populaire ‘oldtimer’ in het wonen te worden.

Activatie

Woonbedrijf start na de zomer met een grote duurzame renovatie. Een fors deel van de huizen van eigenaar bewoners staat er wat shabby bij en zou ook wel een flinke onderhoudsbeurt kunnen gebruiken. Dat leidt tot de volgende vraag: kan je het moment van de renovatie van de huurwoningen benutten om iets in beweging te zetten in de hele wijk? Lukt het om als corporatie eigenaar bewoners te activeren op dat aspect?
Om te kijken of dit werkt zijn we vorig jaar de Expeditie Geestenberg gestart. Een traject om bewoners samen aan het roer te zetten. En waarbij de professionals tegelijkertijd een oefening doen in ‘op hun handen zitten’. Het is de zoektocht van bewoners zelf naar de kansen, mogelijkheden en initiatieven in de buurt. Een proces waarin ze de ontwerpprincipes van de jaren 70 opnieuw inzetten en omzetten naar eigentijds collectieve behoeften. De expeditie wordt geïnspireerd en gefaciliteerd door kunstenaars en ontwerpers via het Buurtcultuurfonds Woonbedrijf. In september 2012 zijn er vier expeditiegroepen van start gegaan: Wonen, Groen, Cultuur & Creatief en Ontmoeten.

Inmiddels zijn er meer dan 50 expeditiegangers actief. Eigenaar-bewoners én huurders. Met minimale inzet van professionals is het sluimerende activisme en collectieve in de wijk weer wakker gekust. Bewoners maken nu samen een bouwkrant met allerlei bouwtips en ervaringsverhalen over onderhoud. De Expeditie Cultuur en Creatief vond zoveel kunstenaars in de wijk dat er nu een heuse expositie komt. De expeditie Ontmoeten maakt een activiteitenkalender met bijvoorbeeld een BYOdiner en Film in het Park. De expeditie Groen maakt een kaart met alle groene bewonersinitiatieven. Ideeën en plannen worden snel bedacht, opgepakt en uitgevoerd. Een klein duwtje in de rug was genoeg. Initiatieven ontstaan bijna vanzelf. Alle ideeën en initiatieven worden nu gebundeld in een speciale reisgids: 100% Geestenberg.

Herbestemmen

De activatie van de bewoners van de Geestenberg bleek niet zo’n grote opgave. En ze herbestemmen er -in het klein- lustig op los: een losse strook groen wordt een avontuurlijke speelplek, een loos hoekje is nu een eetbaar plantsoen. Er is volop discussie over de staat van de huizen en hoe kan worden samengewerkt bij het opknappen, welke ingrepen wél, en welke ná­et zo goed passen bij de oorspronkelijke wijkopzet. Daarmee levert de minimale inzet van ‘corporatie-euro’s’ aan de Expeditie een maximale bijdrage aan de toekomstwaarde van de hele wijk, aan het behoud van de sociale maar ook architectonische eenheid en daarmee aan het behoud van een waardevolle wijk uit de jaren 70.

”¦en het Karregat?

Wat kan deze hervonden energie en bewaarde identiteit nu betekenen voor het Karregat? Is het denkbaar dat het wijkcentrum, het centrale ontmoetingspunt en het hart van de wijk, op basis van deze energie weer een extra impuls gaat krijgen? Er kwam wel een expeditiegroep Ontmoeten, maar geen expeditiegroep ‘Karregat’: wat zegt dat?
Wat leert onze aanpak; moeten we misschien iets anders activeren dan de professionele ontwerper en de ambtelijke procesbegeleider die kennis heeft van de europese aanbesteding? Waar is de wanhopende, ongeduldige nieuwe gebruiker van het Karregat die de euro’s en praktische bezwaren aanpakt? Volgt de functie de nieuwe vorm of volgt de vorm de nieuwe functie? Wat of wie moet er nog geactiveerd worden, voordat we goed weg weten met deze herbestemming?
En wat mag daarin nog de rol van een corporatie zijn in deze tijd waarin je door de minster nógal nadrukkelijk wordt terugverwezen naar de leest van je kerntaak?

Want tussen droom en daad”¦
041513_Frank_Michelangelo.jpg

De Michelangelo 'touch'

Amersfoort15 Apr '13

Frank Strolenberg van het Nationaal Programma Herbestemming van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoedover over herbestemming en daadwerkelijk contact maken.

meer...

NWA_210313_merlijnmichon_9299_kopie.jpg

#3 Lentebijeenkomst

Amsterdam21 Mar '13

'Groei krimpt en krimp groeit’. Met dit thema luidde Nederlandwordtanders de lente in...

meer...

nwa_140213_merlijnmichon_5522_kopie.jpg

#2 Valentijnsbijeenkomst

Amsterdam14 Feb '13

Nederlandwordtanders wil krachten bundelen. Hoog tijd om elkaar wat beter te leren kennen...

meer...

LanceringNederlandwordtanders_01.jpg

#1 De lancering

Amsterdam17 Jan '13

Een spannende tocht over het IJ. Het is half januari, en het is bar koud...

meer...

lanceringnederlandwordtanders_web.jpg

Nederlandwordtanders platform!

Amsterdam16 Jan '13

Rijksbouwmeester Frits van Dongen en team Nederlandwordtanders lanceren op 17 januari het nieuwe Nederlandwordtanders platform in de Shelltoren in Amsterdam.

meer...