De ontwerper als ontwikkelaar

Nederland wordt Anders
Nederlandwordtanders 09 Oct '13

De stagnatie in de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland lijkt op het eerste gezicht veroorzaakt door de economische crisis. Maar als je beter kijkt, blijkt dat het gangbare model voor ruimtelijke ontwikkeling zélf al eerder in een crisis verkeerde. Dit is één van de conclusies in het boek ‘De Flexibele Stad, oplossingen voor leegstand en krimp’. In het boek presenteren ontwerpers Tom Bergevoet en Maarten van Tuijl (temp.architecture) een nieuwe manier van ruimtelijk ontwikkelen.

“Klassieke ontwikkelpartijen als beleggers, corporaties, lokale overheden en commerciële ontwikkelaars hebben niet vanzelfsprekend meer het initiatief in stedelijke ontwikkeling. Voor ontwerpers, van nature niet bang voor experimenteren, zijn er volop kansen in het ontwikkelvacuüm dat is ontstaan. De ontwikkelwijze die we presenteren in De Flexibele Stad is verrassend genoeg de uitkomst van een zoektocht naar de toekomst van ons eigen vakgebied, dat van de ontwerper. Met het faillissement van het gangbare ontwikkelmodel zijn ook de standaard rollen in het bouwproces niet langer vanzelfsprekend.”

Kansen voor tijdelijkheid
Van 2004 tot 2008 werkten de ontwerpers aan studies voor de tijdelijke uitbreiding van het Amsterdamse Olympisch Stadion. Die studies – een ontdekkingsreis volgens de ontwerpers - boden twee belangrijke inzichten en legden de basis voor ‘De Flexibele Stad’:
Ӣ Tijdelijke interventies voldoen goed aan de behoeften van de bestaande stad. Bouwkosten zijn lager, proceduretijden korter, draagvlak doorgaans hoger en tijdelijkheid kan ook bijzondere eigentijdse architectuur opleveren.
”¢ Tijdelijk interveniëren is binnen het gangbare model voor ruimtelijke ontwikkeling nauwelijks mogelijk.

Gangbare ontwikkelmodel blokkeert tijdelijk gebruik
In de steeds maar toenemende hoeveelheid braakliggende bouwgrond, zagen de ontwerpers kansen voor tijdelijk ruimtegebruik. Maar telkens opnieuw liepen ze aan tegen dezelfde barrières. “We ontwierpen tijdelijke sportvelden, tijdelijke speeltuinen, tijdelijke vakantiewoningen. Maar hoe redelijk onze voorstellen ook leken, we kregen ze nergens gerealiseerd. Door met ambtenaren, ontwikkelaars, juristen, gebruikers en andere passanten over de voorstellen in gesprek te gaan, ontdekten we hoe het gangbare ontwikkelmodel zou moeten worden aangepast om ondanks de crisis de leefbaarheid op peil te houden”.

Vijf inzichten uit De Flexibele Stad
De nieuwe manier van ruimtelijk ontwikkelen beschrijven Tom Bergevoet en Maarten van Tuijl aan de hand van een aantal instrumenten, die – niet verrassend gezien de titel – flexibiliteit als hoofdkenmerk hebben. Heel zorgvuldig wordt beschreven hoe de vele verschillende instrumenten (schaalverkleining, crowdfunding, tijdelijke vergunning, improvisatie, etc.) werken om ze vervolgens toe te passen op concrete projecten. De beknopte analyse van 53 voorbeeldprojecten maken het een geschikt boek om actief in te grasduinen.

Waarom dit boek lezen? Tom Bergevoet en Maarten van Tuijl geven vijf inzichten die zij tijdens hun ontdekkingsreis opdeden:

1. Flexibele gebiedsontwikkeling gaat uit van de kwaliteiten van het bestaande, waardoor transformatie en herbestemming gemakkelijker worden.
2. Flexibele gebiedsontwikkeling is vraaggedreven ontwikkelen, waardoor leegstand van vastgoed en bouwgrond afnemen.
3. Flexibele gebiedsontwikkeling gaat niet uit van statische eindbeelden maar van dynamische startbeelden. Door stapsgewijs te ontwikkelen wordt het makkelijker beslissingen te nemen en neemt de kans op uitstel en stagnatie af.
4. Flexibele gebiedsontwikkeling maakt het domein van ruimtelijke ontwikkeling toegankelijker voor nieuwe partijen en initiatiefnemers.
5. Bij flexibele gebiedsontwikkeling veranderen rollen en patronen in de bouwkolom. Gebruikers worden initiatiefnemers en ontwerpers kunnen optreden als ontwikkelaars.

Woensdag 9 oktober organiseert Pakhuis de Zwijger een avond naar aanleiding van het boek. Onder leiding van Susanne Heering gaan de schrijvers en gasten in op de toepasbaarheid van de voorbeelden uit het boek en op de noodzaak tot anders samenwerken. Bekijk hier het programma.


De flexibele stad
Oplossingen voor leegstand en krimp
Tom Bergevoet & Maarten van Tuijl
€ 24,50 | Nederlands ISBN 978-94-6208-045-4 | paperback | 216p | 17 x 24 cm | geïllustreerd (150 kleur en z/w) | design: Sanne Beeren | NAi Booksellers met steun van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, de Gemeente Groningen, het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en het Ministerie van Binnenlandse Zaken.
FD_FritsvanDongen.jpg

Rijksbouwmeester in het FD

23 Sep '13

In het FD van zaterdag 21 september 2013 verscheen een uitgebreid interview met Frits van Dongen. Een Rijksbouwmeester die streeft naar een rigoureus andere bouwcultuur en daarbij al talrijke goede praktijkvoorbeelden kan laten zien.

meer...

lr_20130919_nieuwsuur.jpg

Nieuwsuur: Op naar een andere bouwcultuur!

Amsterdam20 Sep '13

Volgens Rijksbouwmeester Frits van Dongen is Nederland uitgebouwd. De crisistijd vraagt om een rigoureus andere bouwcultuur. Maar, hoe komen we daar? Nederlandwordtanders toont aan de hand van inspirerende praktijkvoorbeelden hoe we anders kunnen gaan denken en handelen. En daarmee begint het pas.

meer...

Overijssel_anders_bestemmen.jpg

Nederlandwordtanders Quiz

Amsterdam04 Jun '13

Hoe verandert de ruimtelijke sector in Nederland. En welke vernieuwende initiatieven zijn er al? De Nederlandwordtanders Quiz geeft antwoord op al uw vragen! Woensdag 5 juni 15.30 uur, hal 10, stand 2025 (RGD), RAI Amsterdam.

meer...

HAKA_Doepel_Strijkers_Ralph_Kamena.jpg

Nederlandwordtanders op de Provada

Amsterdam03 Jun '13

Nederlandwordtanders laat van zich horen op de Provada!
In een debat op 4 juni (11.00 uur), een uitgebreid artikel in het magazine VGVisie en een uitdagende quiz op 5 juni (15.30 uur).

meer...

NWA_18042013_merlijnmichon_1756.jpg

#4 Herbestemming en activatie

Amsterdam18 Apr '13

'Activatie is de testsite van de ruimtelijke professional.'
Herbestemming gaat over meer dan alleen maar oude stenen...

meer...

041513_Frank_Michelangelo.jpg

De Michelangelo 'touch'

Amersfoort15 Apr '13

Frank Strolenberg van het Nationaal Programma Herbestemming van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoedover over herbestemming en daadwerkelijk contact maken.

meer...

NWA_210313_merlijnmichon_9299_kopie.jpg

#3 Lentebijeenkomst

Amsterdam21 Mar '13

'Groei krimpt en krimp groeit’. Met dit thema luidde Nederlandwordtanders de lente in...

meer...

nwa_140213_merlijnmichon_5522_kopie.jpg

#2 Valentijnsbijeenkomst

Amsterdam14 Feb '13

Nederlandwordtanders wil krachten bundelen. Hoog tijd om elkaar wat beter te leren kennen...

meer...

LanceringNederlandwordtanders_01.jpg

#1 De lancering

Amsterdam17 Jan '13

Een spannende tocht over het IJ. Het is half januari, en het is bar koud...

meer...

lanceringnederlandwordtanders_web.jpg

Nederlandwordtanders platform!

Amsterdam16 Jan '13

Rijksbouwmeester Frits van Dongen en team Nederlandwordtanders lanceren op 17 januari het nieuwe Nederlandwordtanders platform in de Shelltoren in Amsterdam.

meer...