Zinvol Design

Eigenaar van een meubelfabriek én initiator van invloedrijke manifestaties over social design. Harm Scheltens verenigde deze boeiende combinatie. Zijn visie is geworteld in de traditie van de Utrechtse architect Gerrit Rietveld: architectuur en design horen een maatschappelijke relevantie te hebben. Begin jaren 80 reanimeerde Scheltens het meubelmerk Pastoe, en zette het bedrijf nationaal én internationaal weer op de kaart. In 1982 richtte hij het Dutch Design Center op, een platform voor de top van de Nederlandse meubelmarkt. Met het Dutch Design Center Initiative biedt hij een forum voor discussie en kennisuitwisseling op het gebied van architectuur en vormgeving. Scheltens is de drijvende kracht achter Utrecht Manifest en organiseert sinds 2005 tweejaarlijks een biënnale voor social design. In 2007 werd Scheltens benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau.

Persoonlijke aanleiding/drijfveer

'Het is net als bij de wielertochten of schaatstochten die ik doe, werken geeft me een goed gevoel. Toen ik in 1981 bij Pastoe kwam, was het bedrijf niet meer zo toonaangevend als in de jaren 50 en 60. Mijn ambitie was om met de meubels van Pastoe door te dringen tot de beste zaken van Italië, en respect te krijgen van de internationale pers. De filosofie van Pastoe, waar we van meet af aan hebben vastgehouden, maakte dat mogelijk. Kwalitatief hoogwaardig en esthetisch duurzaam. Oftewel vorm in de functie van schoonheid. En deze schoonheid is zeker niet vluchtig. Veel van de Pastoe producten worden al decennia lang verkocht. Mijn grote kritiek op de designwereld van de laatste decennia is dan ook dat deze niet werkelijk geïnteresseerd is in wat mensen willen of nodig hebben, maar hen opzadelt met (peperdure) producten die na een paar jaar verouderd zijn. Gouden stoelen met kromme poten, lampen in de vorm van een levensgroot paard: ik geloof er niet in en het stoort me. Steeds meer labels en ontwerpers laten gelukkig een ander geluid horen, noem het sociaal maatschappelijk design. Met Utrecht Manifest willen we 'Social Design' meer op de kaart zetten en pleiten voor nieuw engagement: persoonlijke betrokkenheid en ethisch handelen. Het draagt bij aan een betere, duurzamere samenleving. Maar vormgeving waarbij de mens centraal staat, is ook een overlevingsstrategie. Anders red je het als bedrijf gewoon niet. Pastoe bestaat in 2013 100 jaar. Er zijn flinke dieptepunten geweest. Nadat het bedrijf in de jaren 70 de richting kwijtraakte, hebben we de focus weer teruggebracht. Het is heel bijzonder op zo'n manier continuïteit te kunnen bieden.'

Persoonlijke ambitie

´Tien jaar geleden zijn we gestart met Utrecht Manifest, naar aanleiding van de tentoonstelling van 90 jaar Pastoe in het Centraal Museum in Utrecht. In 2005 was de eerste biënnale, en sindsdien is er elke twee jaar een editie geweest. In 2013 bestaat Pastoe 100 jaar, en voor deze biënnale hebben we een heel ambitieus programma in voorbereiding. Met ruimtelijke interventies in de wijk, een social design competitie in samenwerking met het Nederlandse ontwerponderwijs en een toekomstgericht manifestprogramma. We organiseren een reizende tentoonstelling, die mogelijk op Interieur Kortrijk wordt vertoond, maar ook een interviewreeks met internationaal bekende ontwerpers over hun visie op engagement. Op langere termijn is onze ambitie om de gebouwen waarin Pastoe is gevestigd, te transformeren tot de Fabriek van de 21e eeuw. Met voorzieningen op het gebied van horeca, evenementen, culturele- en educatieve activiteiten. Wij zijn daarom een samenwerkingsverband gestart met een projectontwikkelaar en een bouwbedrijf. Met de nieuwe fabriek brengen we de lessen van de laatste biënnale over Het Nieuwe Werklandschap in praktijk.'

Opleiding

'Stefano Marzano is de voormalig directeur van Philips Design en was mijn commissaris bij Pastoe. Hij is voor mij een klankbord met wie ik graag gesprekken voer om mijn ideeën te scherpen en aan te vullen. We zitten op dezelfde golflengte, waardoor je elkaar snel begrijpt.

Maarten van Dalen is mijn beste vriend. We hebben ooit samen gestudeerd aan de Hogere Textiel School. Samen hebben we begin jaren 80 Pastoe opgebouwd. Maarten is een echte reclameman, met zijn eigen bureau. Inmiddels is hij gestopt met werken en aan het reizen. Maar belangrijker nog dan werkervaring is dat hij een sociaal en integer mens is.

Een andere studievriend die veel voor me betekent is Willem Veldhoven. Bij het opbouwen van Pastoe als toonaangevend merk, heeft hij me enorm geholpen met adviezen en financiële steun op momenten dat de nood hoog was. Later werd hij president commissaris van Pastoe. Willem is eigenaar van een succesvol internationaal modebedrijf, Veldhoven Agentures met merken als Sandwich, Stills en No No.'

Persoonlijke referenties

'De Westergasfabriek is interessant vanwege de grootte en het belang voor de stad Amsterdam.

Het Axis gebouw in Tokyo (by Bridgestone) is een initiatief van een multinational waarbij vormgeving en de relatie met de eindgebruiker centraal stonden.

Le Bain is opgezet door een kleine ondernemer in nauwe samenwerking met Shigeru Uchida (een belangrijke vormgever voor Pastoe). Bij Le Bain staan kwaliteit en vormgeving centraal.'

Nederland next

'Ik ben optimistisch, want ik zie dat er al veel goeds gebeurt op het gebied van social design. Ik zie architecten die hun vak opnieuw uitvinden en veel meer aandacht krijgen voor de sociale, zachte kanten. De zware nadruk op het fysieke ontwerp in de architectuur van de laatste decennia maakt plaats voor meer aandacht voor sociaal maatschappelijke vraagstukken. Ik doe graag een pleidooi voor meer invloed van '-ogen': sociologen, filosofen en zo meer. Tegelijkertijd ben ik pessimistisch omdat ik zie dat veel partijen nog gewoon op de oude voet verder gaan. Bankiers worden nauwelijks aangesproken op hun onverantwoordelijke gedrag, en de bonussen komen net zo gemakkelijk weer op tafel. Bij het verstrekken van al die onbegrijpelijke hypotheekvormen hebben bankiers niet nagedacht over die cruciale vraag wat nu de echte behoefte is van consumenten. Maar hetzelfde geldt voor de vastgoedsector. We hebben integere mensen nodig, mensen die standpunten innemen en eerlijke keuzes maken. Dat betekent dat je een rechte rug moet hebben, zeker als het om geld gaat. Zo sprak ik een grafisch vormgever die vertelde dat ze niet voor iedereen wilde werken, zelfs niet in een crisistijd waarin iedere opdracht er één is. Zij weigerde bijvoorbeeld voor banken te werken, die vond ze dieven. Een stevige mening, maar wel een voorbeeld van iemand die integere keuzes durft te maken en handelt naar haar eigen overtuiging.'
RUT_profielfoto_harm_scheltens.jpg

Harm Scheltens

Harm Scheltens (Utrecht, 1939) is initiator van Utrecht Manifest, Biënnale for Social Design, waarvan in 2013 de vijfde editie plaatsvindt. Sinds 1981 tot 2007 was hij directeur van Meubelfabriek Pastoe, en hij is nog steeds nauw betrokken als grootaandeelhouder. Samen met een bouwer en ontwikkelaar vormt hij de Dutch Design Fabriek B.V. en transformeerde de Pastoe fabriek in Utrecht tot een fabriek van de 21e eeuw. Een platform voor makers met een kunsthal, toonkamer, horeca en lectoraat. Hij organiseerde daarnaast jaarlijks drie seminars met het Dutch Design Initiative.

project

Utrecht Manifest

interview

Zinvol Design

website

http://www.utrechtmanifest.nl

netwerk

Willem Veldhoven Stefano Marzano Maarten van Dalen

social media